Bir yazılım yaptırmaya karar verdiniz, üç ekipten teklif istediniz ve önünüze birbirine hiç benzemeyen üç rakam geldi. En yükseği en düşüğünün birkaç katı olabilir; üstelik üçü de “aynı uygulama” için verilmiştir. Bu durum çoğu zaman birinin pahalı, diğerinin ucuz olduğunu göstermez; ekiplerin aynı cümleden farklı işler anladığını gösterir. Bu yazıda bir teklifin hangi kalemlerden oluştuğunu ve teklifleri nasıl adil biçimde karşılaştırabileceğinizi anlatıyoruz.
Aynı uygulamaya neden farklı fiyat çıkar?
“Randevu alınan bir mobil uygulama istiyoruz” cümlesini düşünün. Bir ekip bunu tek tip kullanıcı, beş altı ekran ve basit bir takvim olarak okur. Bir başkası aynı cümleye çalışan hesaplarını, online ödemeyi, hatırlatma bildirimlerini, iptal ve iade kurallarını ve işletmenin her şeyi yönettiği bir paneli de ekler. İkisi de yanlış değildir; yalnızca farklı ürünlere fiyat vermişlerdir.
Fark yalnızca kapsamdan doğmaz. Bir teklif tasarımı, testi ve yayın sonrası desteği içerir, diğeri bunları hiç anmaz. Bu yüzden rakamlara bakmadan önce sorulacak ilk soru şudur: bu fiyatın içinde tam olarak ne var?
Fiyatı belirleyen kalemler
Yazılımın maliyeti büyük ölçüde harcanan emeğe, yani kaç kişinin kaç hafta çalışacağına bağlıdır. Aşağıdaki kalemlerin her biri bu emeği artırır ya da azaltır.
- Kapsam: ekran sayısından çok akış sayısı belirleyicidir. Akış, kullanıcının bir işi baştan sona tamamladığı adımlar dizisidir; örneğin kayıt olmak, sipariş vermek ya da iade talebi açmak. Her yeni akış tasarım, geliştirme ve test demektir.
- Tasarım: hazır bir tasarım şablonundan yararlanmak ile markanıza özel ekranlar çizmek arasında ciddi bir emek farkı vardır. Teklifte tasarımı kimin yapacağı ve kaç tur düzeltme hakkınız olduğu yazmalıdır.
- Entegrasyonlar: yazılımın başka sistemlerle konuşması gereken her nokta. Ödeme altyapısı, muhasebe programı, kargo firması ya da elinizdeki eski sistem bunlara örnektir.
- Yönetim paneli: ürünleri, kullanıcıları ve siparişleri sizin yönettiğiniz arka ekran. Müşteri görmediği için sık unutulur, oysa çoğu projede işin hatırı sayılır bir bölümüdür.
- Platformlar: yalnızca web mi, iOS ve Android de var mı? İki mobil platform çoğu projede tek bir ortak koddan çıkarılabilir; yine de her platform ayrı test ve ayrı mağaza başvurusu gerektirir.
- Test: farklı cihazlarda, gerçeğe yakın senaryolarla yapılan denemeler. Teklifte görünmüyorsa ya yapılmayacaktır ya da ona ayrılan zaman başka bir kalemden kısılacaktır.
- Altyapı ve barındırma: yazılımın üzerinde çalıştığı sunucular, yedekleme ve izleme.
- Yayın sonrası destek: hata düzeltme süresi, güncellemeler ve küçük iyileştirmeler.
Sık atlanan ayrım
Geliştirme bedeli bir kez ödenir; sunucu, alan adı, mağaza geliştirici hesapları ve ödeme altyapısının kestiği komisyon gibi giderler ise ürün yaşadıkça sürer. Teklifte bu düzenli giderlerin tahmini ayrıca yer almıyorsa mutlaka sorun.
Sabit fiyat mı, aylık ekip mi?
Teklifler genellikle iki modelden biriyle gelir. Sabit fiyatta kapsam baştan yazılır ve o kapsam için tek bir bedel üzerinde anlaşılır. Aylık ekip modelinde ise belirli bir ekibin emeği aylık olarak size ayrılır; ne yapılacağına her dönemin başında birlikte karar verilir.
Biz kapsamı net olan projelerde sabit fiyatla çalışıyoruz ve teklifte her aşamanın bedelini ayrı ayrı yazıyoruz. Ne istediğinizi biliyorsanız ve bütçenizi önceden görmek istiyorsanız bu model uygundur. Sürekli geliştirme gerektiren, yönü kullanıcı geri bildirimine göre değişen ürünlerde ise aylık ekip modelini uyguluyoruz; çünkü üç ay sonra neye ihtiyaç duyacağınızı bugünden yazmak mümkün değildir. Kapsam belirsizken verilen sabit fiyat iki tarafı da yorar: ekip belirsizliğin riskini fiyata ekler, siz de her değişiklikte yeniden pazarlık edersiniz.
İyi bir teklifte neler yazar?
İyi bir teklif uzun olmak zorunda değildir, ama şu başlıkları içermelidir:
- Yazılı kapsam: yapılacak ekranlar ve akışlar madde madde. Bunun yanında nelerin kapsam dışında kaldığı da açıkça yazmalıdır; örneğin içerik girişi, çeviri ya da ikinci bir dil.
- Aşamalar ve her aşamanın bedeli: keşif, tasarım, geliştirme, test ve yayın ayrı satırlarda. Böylece paranın nereye gittiğini görür, gerekirse bir aşamayı erteleyebilirsiniz.
- Takvim: haftalara bölünmüş bir plan ve sizden beklenenler.
- Teslim edilenlerin sahipliği: kaynak kodun (yazılımı oluşturan dosyaların), tasarım dosyalarının, alan adının ve sunucu hesaplarının kimde kalacağı. Bu konu varsayıma bırakılmamalı, sözleşmeye yazılmalıdır.
- Değişiklik talepleri: proje sürerken doğan yeni isteklerin nasıl fiyatlanacağı ve takvimi nasıl etkileyeceği.
- Bakım koşulları: yayından sonraki hata düzeltme süresi ne kadar, sonrasında destek hangi koşullarla sürüyor?
Neyin yapılmayacağını yazmayan bir teklif, neyin yapılacağını da tam olarak söylememiştir.
Dikkat edilmesi gereken işaretler
Bazı teklifler ilk bakışta caziptir ama asıl maliyeti sonraya bırakır. Şu işaretlerden birini gördüğünüzde teklifi hemen elemeyin; önce soru sorun.
- Kalemlere ayrılmamış tek bir toplam rakam. Hangi işin ne kadar tuttuğunu göremediğiniz bir teklifte neyi pazarlık ettiğinizi de bilemezsiniz.
- Testten ve bakımdan hiç söz edilmemesi. Bu işler ortadan kalkmaz; ya yapılmaz ya da sonradan ayrı bir fatura olarak karşınıza çıkar.
- Belirsiz kapsam. “Modern bir e-ticaret sitesi” ya da “gerekli tüm özellikler” gibi ifadeler iki tarafın da kendi istediğini anlamasına izin verir.
Bunların hiçbiri tek başına kötü niyet göstergesi değildir; bazı ekipler teklifi kısa tutmayı tercih eder. Önemli olan, eksik ayrıntının imzadan önce yazıya dökülmesidir.
Teklifleri adil karşılaştırmak
Farklı kapsamlara verilmiş fiyatları yan yana koymak sizi yanıltır. Karşılaştırmayı şu sırayla yapmanızı öneririz:
- 1
Kendi kapsamınızı bir sayfaya yazın: kim kullanacak, hangi işleri yapabilecek, hangi sistemlere bağlanacak. Bu sayfayı bütün ekiplere aynı hâliyle gönderin.
- 2
Gelen teklifleri bir tabloya dökün. Satırlara bu yazıdaki kalemleri, sütunlara ekipleri yazın ve her hücreyi “var”, “yok” ya da “belirsiz” diye işaretleyin.
- 3
Belirsiz kalan her hücreyi ilgili ekibe yazılı olarak sorun ve yanıtı teklife ekletin.
- 4
Eksik kalemler tamamlandıktan sonra toplamlara bakın. Aradaki farkın bir bölümü çoğu zaman bu aşamada kendiliğinden açıklanır.
- 5
Kalan farkı ekiplerle konuşun: benzer işlerini inceleyin, nasıl çalıştıklarını ve ilerlemeyi size nasıl göstereceklerini sorun.
Son adım rakamlardan daha az somut görünür ama en az onlar kadar önemlidir. Biz ilerlemeyi sunumla değil, düzenli aralıklarla teslim ettiğimiz ve sizin de deneyebildiğiniz çalışan bir sürümle gösteriyoruz; teklif aşamasında her ekibe bunu nasıl yaptığını sormanızı öneririz.
Maliyeti akıllıca düşürmek
Bütçeniz teklifin altında kalıyorsa ilk akla gelen indirim istemektir. Ancak kapsam aynı kalırken fiyat düşerse bir şeyden kısılması gerekir ve bu çoğu zaman test, tasarım özeni ya da işe ayrılan süre olur. Bunun bedelini yayından sonra, hata düzeltmeleriyle ödersiniz.
Daha sağlıklı yol, fiyatı değil kapsamı küçültmektir. İlk sürümü ürünün asıl işini yapan birkaç akışla sınırlayın, geri kalanı ikinci aşamaya yazın. Mobil uygulamayı erteleyip mobil uyumlu bir web sürümüyle başlamak ya da gelişmiş raporlar yerine basit bir dışa aktarma düğmesi koymak sık başvurduğumuz yollardır. Her aşamanın bedeli ayrı yazıldığında bu kararları vermek kolaylaşır: hangi kalemi ertelediğinizde ne kadar tasarruf ettiğinizi doğrudan görürsünüz.
Ekibe sorulacak soru
“Bu bütçeyle en mantıklı ilk sürüm ne olur?” diye sorun. Bu soruya alacağınız en yararlı yanıt bir indirim değil, daraltılmış bir kapsam önerisi ve neyin neden ertelendiğinin açıklamasıdır.
İmzadan önce kısa kontrol listesi
- Kapsam madde madde yazılı mı, kapsam dışında kalanlar belirtilmiş mi?
- Her aşamanın bedeli ve teslim tarihi ayrı ayrı görünüyor mu?
- Tasarım, test ve yayın işleri teklifte yer alıyor mu?
- Sunucu ve üçüncü taraf servisler gibi düzenli giderler için bir tahmin var mı?
- Kaynak kodun ve hesapların sahipliği sözleşmede yazıyor mu?
- Değişiklik taleplerinin nasıl fiyatlanacağı belli mi?
- Yayın sonrası hata düzeltme süresi ve bakım koşulları yazılı mı?
- İlerlemeyi hangi aralıklarla ve nasıl göreceğiniz belirtilmiş mi?
Bu soruların hepsine “evet” diyebildiğiniz teklif en ucuzu olmayabilir, ama neye para ödediğinizi bildiğiniz tekliftir. Biz de tekliflerimizi bu sırayla hazırlıyoruz: önce kapsamı birlikte netleştiriyor, sonra her aşamayı ayrı ayrı fiyatlandırıyoruz.
